1972 ఐదు సూత్రాల పథకం (Five Point Formula) – తెలంగాణ ఉద్యమంలో ప్రాముఖ్యత
1972లో జరిగిన తెలంగాణ ఉద్యమంలో 5 సూత్రాల పథకం (Five Point Formula) కీలక మలుపు తిప్పింది. ఈ పథకం తెలంగాణ మరియు ఆంధ్ర ప్రాంతాల మధ్య తలెత్తిన వివాదాలను తగ్గించడం, విద్య మరియు ఉద్యోగాలలో సమానత్వం కల్పించడం, అలాగే ఉద్యమాలను నియంత్రించడానికి రూపొందించబడింది. డిసెంబర్ 31, 1972న పార్లమెంటులో ఈ బిల్లు ఆమోదించబడింది.
5 సూత్రాల పథకం (1972 నవంబర్ 27)
- ముల్కీ నియమాలు: తెలంగాణ ప్రాంతంలోని నాన్-గెజిటెడ్ ఉద్యోగాలకు వర్తిస్తాయి. ఇందులో తహసీల్దార్, అసిస్టెంట్ సర్జన్, జూనియర్ ఇంజనీర్ వంటి పదవులు, అలాగే సచివాలయం శాఖాధిపతుల కార్యాలయాల్లోని నాన్-గెజిటెడ్ పోస్టులు ఉంటాయి. ప్రతి మూడింటిలో ఒక ఉద్యోగానికి ముల్కీ నియమాలు అమలులో ఉంటాయి.
- ముల్కీ నియమాలు జంటనగరాలలో 1977 వరకు, మిగతా తెలంగాణ జిల్లాల్లో 1980 వరకు అమల్లో ఉంటాయి.
- ఉభయ ప్రాంతాల్లో గెజిటెడ్ స్థాయి వరకు గల ఉద్యోగాలను లోకలైజ్ చేస్తారు.
- జంటనగరాల విద్యాసంస్థల్లో సీట్లు పెంచి, అదనంగా వచ్చిన సీట్లను ఓపెన్ సీట్లుగా పరిగణిస్తారు. వీటిని ఏ ప్రాంతానికి చెందిన విద్యార్థులైనా పొందవచ్చు.
- జంటనగరాలలో రెండు ప్రాంతాలకు వేర్వేరు పోలీసు బలగాలు ఏర్పాటు చేస్తారు. దీనికి అవసరమైన శాసనం రూపొందించబడుతుంది.
ఆంధ్ర సేన (Andhra Sena)
- తేదీ: 1972 డిసెంబర్ 17
- అధ్యక్షుడు: మాదాల జానకిరామ్
- సలహాదారు: పిచ్చయ్య నాయుడు
- కార్యవర్గ సభ్యులు: జాగర్లమూడి దుర్గాప్రసాద్, వాలిన సూర్య భాస్కరరావు
- తీర్మానం: ప్రత్యేక ఆంధ్ర రాష్ట్ర సాధన
జై ఆంధ్ర ఫ్రంట్ (Jai Andhra Front)
1972లో ప్రత్యేక ఆంధ్ర రాష్ట్ర సాధన కోసం ఏర్పడిన మరో ప్రధాన సంఘం జై ఆంధ్ర ఫ్రంట్. ఈ ఫ్రంట్ నాయకత్వంలో గౌతు లచ్చన్న, తెన్నేటి విశ్వనాధం వంటి ప్రముఖులు కీలక పాత్ర పోషించారు. టెలంగాణ సాధన కోసం కృషి చేస్తున్న నాయకులను కూడా వీరు సమావేశాలకు ఆహ్వానించారు.
ఈ సమావేశానికి సంపూర్ణ తెలంగాణ ప్రజా సమితి నాయకుడు బి. సత్యనారాయణ రెడ్డి హాజరయ్యారు. జై ఆంధ్ర ఉద్యమాన్ని చల్లార్చడానికి అప్పటి ప్రధాని శ్రీమతి ఇందిరా గాంధీ 5 సూత్రాల పథకాన్ని ప్రతిపాదించారు.
జై ఆంధ్ర ఉద్యమం తీవ్రత
- కోస్తాంధ్ర నాయకత్వం ముల్కీ నిబంధనలను వెంటనే రద్దు చేయాలని డిమాండ్ చేసింది.
- ఉప ముఖ్యమంత్రి బి.వి. సుబ్బారెడ్డి తన పదవికి రాజీనామా చేసి, డిసెంబర్ 31, 1972న తిరుపతిలో సదస్సు నిర్వహించారు.
- ఈ సదస్సు నిషేధాజ్ఞలను ఉల్లంఘించాలని, ఉద్యమాన్ని బలోపేతం చేయాలని పిలుపునిచ్చింది.
- దీని వల్ల జై ఆంధ్ర ఉద్యమం తీవ్ర స్థాయికి చేరుకుంది.
సారాంశం
1972లో వచ్చిన 5 సూత్రాల పథకం తెలంగాణ మరియు ఆంధ్ర ప్రాంతాల మధ్య సమతుల్యం తీసుకురావడమే కాకుండా, రాజకీయ పరిస్థితులను స్థిరపరచడానికి ఒక ముఖ్యమైన అడుగుగా నిలిచింది. అయినా, జై ఆంధ్ర ఉద్యమం తీవ్రత కారణంగా ప్రాంతీయ అసమానతల సమస్య ఇంకా కొనసాగింది. ఈ సంఘటనలు తరువాత ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర రాజకీయాలపై దీర్ఘకాలిక ప్రభావం చూపాయి.