ముల్కీ నిబంధనలపై న్యాయస్థాన తీర్పులు – తెలంగాణ ఉద్యమంలో ప్రాధాన్యం

 

ముల్కీ నియమాలపై న్యాయస్థాన తీర్పులు – తెలంగాణ ఉద్యమంలో ప్రాధాన్యం

పరిచయం:
తెలంగాణ ఉద్యమ చరిత్రలో ముల్కీ నియమాలు అత్యంత ప్రధాన పాత్ర పోషించాయి. హైదరాబాదు రాష్ట్ర కాలం నుండి అమలులో ఉన్న ఈ నియమాలు స్థానికుల హక్కులను కాపాడటానికి ఏర్పడ్డాయి. ఆంధ్ర-తెలంగాణ విలీనానంతరం ముల్కీ నియమాల అమలు, వాటి చట్టబద్ధతపై అనేక న్యాయపరమైన ప్రశ్నలు లేవనెత్తబడ్డాయి. ఈ క్రమంలో సుప్రీంకోర్టు, హైకోర్టుల తీర్పులు తెలంగాణ ఉద్యమానికి దిశానిర్దేశం చేశాయి.

ముల్కీ నియమాల నేపథ్యం:

హైదరాబాదు సంస్థానంలో 1919లోనే ముల్కీ నియమాలను ప్రవేశపెట్టారు. వీటి ప్రకారం ఉద్యోగాలలో ప్రాధాన్యం స్థానికులకు ఇవ్వబడింది. “ముల్కీ” అనగా ఆ రాష్ట్రంలో 15 సంవత్సరాలు నివసించిన వ్యక్తి. దీని ఆధారంగా తెలంగాణ ప్రాంత ప్రజలకు ఉద్యోగాల్లో రిజర్వేషన్ లభించింది. 1956లో ఆంధ్రప్రదేశ్ ఏర్పడిన తర్వాత ముల్కీ నియమాలు కొనసాగించబడ్డాయి. కానీ ఆంధ్ర ప్రాంత ప్రజలు వీటికి వ్యతిరేకంగా నిరసన వ్యక్తం చేశారు.

ముల్కీ నియమాలపై వ్యతిరేకత:

ఆంధ్ర నాయకులు ముల్కీ నియమాలను వివక్షాత్మకంగా భావించారు. వీటి వల్ల ఉద్యోగావకాశాలు తగ్గుతున్నాయని వాదించారు. 1969లో జై తెలంగాణ ఉద్యమంలో ముల్కీ నియమాలు తెలంగాణ ప్రజల హక్కుల ప్రతీకగా నిలిచాయి. అదే సమయంలో జై ఆంధ్ర ఉద్యమం కూడా ముల్కీ నియమాలను రద్దు చేయాలని డిమాండ్ చేసింది.

హైకోర్టు తీర్పులు:

1969లో హైదరాబాదు హైకోర్టు ముల్కీ నియమాలు చట్టబద్ధమైనవని తీర్పు ఇచ్చింది. స్థానికుల ప్రయోజనాలను కాపాడటమే వీటి ఉద్దేశమని పేర్కొంది. అయితే ఆంధ్ర ప్రాంత నాయకులు దీనిపై సుప్రీంకోర్టును ఆశ్రయించారు. దీంతో చట్టపరమైన పోరాటం మరింత తీవ్రమైంది.

సుప్రీంకోర్టు తీర్పు (1972):

1972లో సుప్రీంకోర్టు ముల్కీ నియమాలను చెల్లుబాటు అయ్యేవిగా ప్రకటించింది. వీటిని రాజ్యాంగ విరుద్ధమని చెప్పలేమని తీర్పు వెలువరించింది. ఈ తీర్పుతో తెలంగాణ ప్రజల్లో ఆనందం వెల్లివిరిసింది. కానీ ఆంధ్ర ప్రాంత ప్రజలు అసంతృప్తితో ‘జై ఆంధ్ర ఉద్యమం’ను ప్రారంభించారు.

జై ఆంధ్ర ఉద్యమం ప్రభావం:

సుప్రీంకోర్టు తీర్పు అనంతరం ఆంధ్ర ప్రాంతంలో జై ఆంధ్ర ఉద్యమం ఉధృతమైంది. ఆంధ్ర సేన, జై ఆంధ్ర ఫ్రంట్ వంటి సంఘాలు ముల్కీ నియమాలను రద్దు చేయాలని డిమాండ్ చేశాయి. దీని ఫలితంగా రాష్ట్రంలో చట్టవ్యవస్థ అస్థిరమైంది. తెలంగాణలో ఒకవైపు ముల్కీ నియమాల అమలు కోసం పోరాటం సాగుతుండగా, ఆంధ్రలో వాటి రద్దు కోసం ఆందోళనలు మిన్నంటాయి.

ఇందిరా గాంధీ జోక్యం – 5 సూత్రాల పథకం:

ప్రధానమంత్రి ఇందిరా గాంధీ పరిస్థితిని అదుపులోకి తీసుకురావడానికి 1972 నవంబరులో 5 సూత్రాల పథకంను ప్రతిపాదించారు. ఈ పథకం ప్రకారం ముల్కీ నియమాలు కొన్ని సంవత్సరాలపాటు కొనసాగించబడతాయి. గెజిటెడ్ స్థాయి వరకు లోకలైజేషన్ అమలు అవుతుంది. విద్యా సీట్లలో సమానావకాశాలు కల్పిస్తారు. ఈ పథకం 1972 డిసెంబర్ 31న పార్లమెంటులో ఆమోదం పొందింది.

ఆర్టికల్ 371(D) – రాజ్యాంగ సవరణ:

తదుపరి పరిష్కారంగా 1973లో 36వ రాజ్యాంగ సవరణ ద్వారా ఆర్టికల్ 371(D) ప్రవేశపెట్టబడింది. దీని ద్వారా 1975లో అధ్యక్ష ఉత్తర్వు జారీ చేయబడింది. దీనిద్వారా తెలంగాణ ప్రాంత ప్రజలకు ఉద్యోగాలు, విద్యలో రక్షణ లభించింది. అంటే ముల్కీ నియమాల స్థానంలో మరింత శక్తివంతమైన రాజ్యాంగ రక్షణ అమలులోకి వచ్చింది.

ముల్కీ నియమాలపై న్యాయస్థాన తీర్పుల ప్రభావం:

• ముల్కీ నియమాలు స్థానికుల హక్కుల ప్రతీకగా నిలిచాయి.
• సుప్రీంకోర్టు తీర్పు తెలంగాణ ప్రజలకు మద్దతుగా మారింది.
• జై ఆంధ్ర ఉద్యమానికి దారితీసింది.
• రాష్ట్రంలో ప్రాంతీయ ఉద్రిక్తతలు పెరిగాయి.
• చివరికి ఆర్టికల్ 371(D) ద్వారా శాశ్వత పరిష్కారం లభించింది.

ఉపసంహారం:

ముల్కీ నియమాలపై న్యాయస్థాన తీర్పులు తెలంగాణ ఉద్యమ చరిత్రలో మైలురాళ్లుగా నిలిచాయి. ఈ తీర్పులు కేవలం చట్టపరమైన నిర్ణయాలు కాకుండా ప్రాంతీయ రాజకీయాలను ప్రభావితం చేశాయి. తెలంగాణ ప్రజల హక్కులను రక్షించడంలో ముల్కీ నియమాలు కీలక పాత్ర పోషించాయి. చివరికి ఆర్టికల్ 371(D) అమలు ద్వారా ఆ హక్కులు రాజ్యాంగ పరిరక్షణ పొందాయి. అందువల్ల ముల్కీ నియమాలు మరియు వాటిపై వచ్చిన తీర్పులు తెలంగాణ ఉద్యమ చరిత్రలో శాశ్వత స్థానం సంపాదించాయి.