1971 ఫైవ్ పాయింట్ ఫార్ములా – తెలంగాణ ఉద్యమం

 

1971 ఫైవ్ పాయింట్ ఫార్ములా – తెలంగాణ ఉద్యమం

1971 ఫైవ్ పాయింట్ ఫార్ములా తెలంగాణ చరిత్రలో ఒక ముఖ్యమైన మలుపు. 1969లో జరిగిన తెలంగాణ ఉద్యమం తరువాత రాష్ట్రంలో పరిస్థితి తీవ్రంగా అస్థిరమైంది. విద్యార్థులు, యువతలు పెద్దఎత్తున రోడ్డెక్కి ప్రత్యేక తెలంగాణ రాష్ట్రం కోసం పోరాడారు. ఈ పరిస్థితిని అదుపు చేయడానికి, ప్రజల ఆవేదనను తగ్గించడానికి కేంద్ర ప్రభుత్వం 1971లో ఐదు పాయింట్ల ఫార్ములాను ప్రకటించింది.

నేపథ్యం

• 1956లో తెలంగాణను ఆంధ్ర రాష్ట్రంతో విలీనం చేసి ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం ఏర్పాటు చేశారు.
• విలీనానికి ముందు ఇచ్చిన జెంటిల్మెన్ అగ్రిమెంట్లోని హామీలు అమలు కాలేదు.
• ఉద్యోగాలు, విద్య, నీటి వనరుల విషయంలో తెలంగాణ ప్రజలు అన్యాయం జరిగిందని భావించారు.
• 1969లో తెలంగాణ ఉద్యమం ఉధృతమైంది. సుమారు 369 మంది ప్రాణాలు కోల్పోయారు.
• ఈ అశాంతిని అణచివేసేందుకు, తెలంగాణ ప్రజలకు భరోసా కల్పించేందుకు ప్రధాని ఇందిరా గాంధీ 1971లో ఫైవ్ పాయింట్ ఫార్ములాను ప్రకటించారు.

1971 ఫైవ్ పాయింట్ ఫార్ములా ముఖ్యాంశాలు

1. ప్రత్యేక తెలంగాణ డిమాండ్ ఉపసంహరణ: తెలంగాణ నాయకులు ప్రత్యేక రాష్ట్ర డిమాండ్ వదిలేయాలని విజ్ఞప్తి.
2. ఉద్యోగ భద్రత: ముల్కీ రూల్స్ అమలు చేసి తెలంగాణ యువతకు ఉద్యోగ రక్షణ కల్పించాలి.
3. వెనుకబడిన ప్రాంతాల అభివృద్ధి: తెలంగాణ జిల్లాలకు ప్రత్యేక నిధులు, అభివృద్ధి ప్రణాళికలు అమలు చేయాలి.
4. రాజకీయ ప్రాతినిధ్యం: తెలంగాణ నాయకులకు రాజకీయ, పరిపాలనా పదవుల్లో తగిన స్థానం ఇవ్వాలి.
5. శాంతి స్థాపన: విద్యార్థులు, యువతలు ఉద్యమం నుంచి తప్పుకుని రాష్ట్రంలో శాంతి నెలకొల్పాలి.

ప్రభావం

• ఫార్ములా ప్రకటించడంతో ఉద్యమం తాత్కాలికంగా తగ్గింది.
• అయితే తెలంగాణ ప్రజల్లో నిరుత్సాహం, నమ్మకం కోల్పోవడం పెరిగింది.
• ఇందులోని హామీలకు ఎటువంటి చట్టబద్ధత లేకపోవడం పెద్ద లోపం.
• ముల్కీ రూల్స్ అమలుపై ఆంధ్ర–తెలంగాణ మధ్య ఘర్షణలు కొనసాగాయి.

విమర్శలు

• ఫార్ములాకు చట్టపరమైన స్థాయి ఇవ్వలేదు.
• ఇది ఒక రాజకీయ రాజీ మాత్రమేనని విమర్శించారు.
• ఉద్యోగాలు, విద్య, నీటిపారుదల సమస్యలను పూర్వాపరాలుగా పరిష్కరించలేకపోయింది.
• 1969లో ప్రాణత్యాగం చేసిన యువత త్యాగాలను విస్మరించిందనే అభిప్రాయం బలపడింది.

దీర్ఘకాలిక పరిణామాలు

• ఫార్ములా విఫలమవడంతో 1972 జై ఆంధ్ర ఉద్యమం ప్రారంభమైంది.
• తెలంగాణలో అసంతృప్తి మరింత పెరిగింది.
• ప్రత్యేక తెలంగాణ డిమాండ్ కొనసాగింది.
• చివరికి ఈ ఉద్యమాల ఫలితంగా 2014లో తెలంగాణ రాష్ట్రం ఏర్పడింది.

ముగింపు

1971 ఫైవ్ పాయింట్ ఫార్ములా తెలంగాణలో అశాంతిని తగ్గించే ప్రయత్నమే గానీ శాశ్వత పరిష్కారం కాలేకపోయింది. చట్టబద్ధత లేకపోవడం, అమలు లోపించడం వల్ల ప్రజల్లో విశ్వాసం కలగలేదు. ఈ ఫార్ములా వైఫల్యం తరువాతి తెలంగాణ ఉద్యమాలకు పునాది వేసింది.